راکعه آرزو حاجتی: زنان افغانستان زیر سایه ده‌ها فرمان محدودکننده طالبان

زندگی زنان افغانستان زیر سایه ده‌ها فرمان محدودکننده طالبان
راکعه آرزو حاجتی
ژورنالیست و نویسنده

در افغانستان، طی چند سال گذشته، مجموعه‌ای از ده‌ها فرمان و دستور اجرایی از سوی طالبان صادر شده است که به‌طور مستقیم زندگی زنان و دختران را در ابعاد مختلف آموزشی، کاری، اجتماعی و شخصی تحت تأثیر قرار داده است. این سیاست‌ها نه در قالب یک قانون واحد، بلکه به‌صورت تدریجی و پراکنده اعمال شده و در مجموع ساختار زندگی زنان را به‌شدت محدود کرده‌اند.

بر اساس گزارش‌های نهادهای بین‌المللی و شهادت‌های ثبت‌شده از داخل افغانستان، مهم‌ترین این محدودیت‌ها در چند محور اصلی قابل دسته‌بندی است.

نخست، حوزه آموزش؛ جایی که طالبان ابتدا دختران را از ادامه تحصیل پس از صنف ششم منع کردند و سپس دروازه‌های مکاتب متوسطه و دانشگاه‌ها را به روی آنان بستند. این تصمیم به معنای حذف تدریجی نسل جدید زنان از نظام آموزش عالی و حرفه‌ای کشور تلقی شده است.

در حوزه کار، زنان از بخش گسترده‌ای از مشاغل دولتی و غیر دولتی کنار گذاشته شدند. معلمان زن، خبرنگاران، کارمندان اداری، و کارمندان نهادهای امدادی به‌تدریج از کار برکنار شدند یا اجازه ادامه فعالیت نیافتند. این روند، حضور اقتصادی زنان را به‌شدت کاهش داده است.

در بخش آزادی‌های فردی و اجتماعی، مجموعه‌ای از محدودیت‌ها اعمال شد؛ از جمله الزام به حجاب سخت‌گیرانه، محدودیت سفر بدون محرم، و منع یا محدودیت ورود به مکان‌های عمومی مانند پارک‌ها، باشگاه‌ها و حمام‌ها. این اقدامات، دامنه حضور زنان در فضای عمومی را به حداقل رسانده است.

در ادامه، محدودیت‌هایی در حوزه رسانه و بیان نیز گزارش شده است؛ از جمله کاهش حضور زنان در رسانه‌ها و محدودیت در برخی اشکال فعالیت‌های عمومی و فرهنگی، که به تضعیف صدای زنان در جامعه انجامیده است.

همچنین در بخش زندگی شخصی و حقوق خانوادگی، تغییراتی در زمینه ازدواج، تصمیم‌گیری‌های فردی و دسترسی به برخی خدمات حقوقی و اجتماعی گزارش شده است که بر استقلال زنان تأثیر گذاشته است.

در مجموع، این مجموعه از فرمان‌ها و سیاست‌ها—که تعداد آن‌ها در گزارش‌های مختلف بین ده‌ها تا بیش از هفتاد مورد ذکر شده است—به شکل تدریجی ساختاری ایجاد کرده‌اند که در آن زنان با محدودیت‌های گسترده در آموزش، کار، حرکت، حضور اجتماعی و انتخاب‌های فردی مواجه‌اند.

با وجود این شرایط، گزارش‌ها همچنان از ادامه تلاش‌های فردی زنان برای آموزش پنهانی، فعالیت‌های محدود اجتماعی و حفظ امید به آینده خبر می‌دهند؛ تلاشی که در سایه محدودیت‌ها، همچنان ادامه دارد.

این وضعیت از سوی نهادهای حقوق بشری به‌عنوان یکی از گسترده‌ترین محدودیت‌های سیستماتیک علیه زنان در جهان معاصر توصیف شده است.