احمدشاه مسعود؛ چرا نام او پس از بیستوپنج سال همچنان زنده است؟
احمدشاه مسعود؛ چرا نام او پس از بیستوپنج سال همچنان زنده است؟
نویسنده : نذیر محمد حاجتی
بیستوپنج سال از شهادت احمدشاه مسعود، قهرمان ملی افغانستان، میگذرد؛ اما گذر زمان نهتنها از جایگاه او در حافظه جمعی مردم افغانستان نکاسته، بلکه نام و میراث او را بیش از پیش به بخشی از هویت سیاسی و تاریخی کشور تبدیل کرده است. در کشوری که دههها جنگ، بیثباتی و تحولات سیاسی را تجربه کرده، کمتر شخصیتی را میتوان یافت که به اندازه مسعود در میان نسلهای مختلف مورد احترام و توجه قرار گرفته باشد.
مسعود تنها یک فرمانده نظامی نبود. او در حساسترین مقاطع تاریخ معاصر افغانستان به نماد مقاومت، استقلالخواهی و دفاع از تمامیت ارضی کشور تبدیل شد. بسیاری از افغانستانی ها، فارغ از تعلقات قومی و جغرافیایی، او را شخصیتی میدانند که در برابر تهدیدهای بزرگ ایستادگی کرد و برای حفظ افغانستان مبارزه نمود. به همین دلیل، نام او هنوز در روستاها و شهرهای کشور با احترام یاد میشود و تصویرش در ذهن میلیونها شهروند افغانستان باقی مانده است.
یکی از عوامل مهم محبوبیت و ماندگاری احمدشاه مسعود، نگاه ملی و فراگیر او به افغانستان بود. بسیاری از همراهان، دوستان و هوادارانش باور دارند که او هیچگاه افغانستان را از دریچه قوم، زبان یا منطقه خاصی نمیدید، بلکه همه اقوام کشور را اجزای یک ملت واحد میدانست. در روایتهای مختلف از زندگی او، بارها به رفتار نیک، فروتنی، احترام به مردم و برخورد انسانیاش با شهروندان از هر قوم و منطقه اشاره شده است. از نگاه هوادارانش، مسعود بر وحدت ملی تأکید داشت و باور داشت که پیشرفت و ثبات افغانستان تنها از مسیر همدلی و مشارکت همه اقوام و اقشار جامعه ممکن است.
همین نگاه سبب شد که بسیاری از مردم در نقاط مختلف افغانستان، از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب کشور، او را شخصیتی ملی بدانند. برای شمار زیادی از افغانستانی ها، مسعود تنها متعلق به یک قوم یا یک منطقه نبود، بلکه چهرهای بود که از افغانستان بهعنوان خانه مشترک همه شهروندان دفاع میکرد و بر ارزشهای همزیستی، احترام متقابل و همبستگی ملی تأکید داشت.
جایگاه احمدشاه مسعود تنها به داخل افغانستان محدود نمیشود. او در سطح بینالمللی نیز بهعنوان یکی از چهرههای شناختهشده مقاومت در برابر افراطگرایی مورد توجه قرار گرفته است. فرانسه از جمله کشورهایی است که نام مسعود در آن با احترام یاد میشود. در سالهای گذشته، مقامهای سیاسی، فرهنگی و دانشگاهی فرانسه بارها از نقش تاریخی او تجلیل کردهاند. برخی خیابانها و اماکن عمومی در این کشور به نام او نامگذاری شدهاند و یادبودهای متعددی برای گرامیداشت او برگزار شده است.
در تاجیکستان نیز احمدشاه مسعود از جایگاه ویژهای برخوردار است. اشتراکات زبانی، فرهنگی و تاریخی میان دو ملت سبب شده است که بسیاری از مردم تاجیکستان او را شخصیتی الهامبخش و بخشی از تاریخ مشترک منطقه بدانند. افزون بر این، در میان جوامع افغانستانی مقیم اروپا، آمریکای شمالی، استرالیا و کشورهای منطقه، مسعود همچنان یکی از محبوبترین چهرههای سیاسی و تاریخی افغانستان به شمار میرود.
هرچند دیدگاهها درباره شخصیتهای تاریخی همواره متفاوت است، اما کمتر کسی میتواند تأثیر عمیق احمدشاه مسعود بر تاریخ معاصر افغانستان را نادیده بگیرد. او در طول زندگی خود کوشید تا در یکی از بحرانیترین دورههای تاریخ کشور، از استقلال، هویت ملی و تمامیت ارضی افغانستان دفاع کند. به همین دلیل، نام او همچنان در مباحث سیاسی، فرهنگی و تاریخی افغانستان حضوری پررنگ دارد.
امروز، در بیستوپنجمین سالگرد شهادت احمدشاه مسعود، نام او همچنان در دل و ذهن میلیونها افغانستانی زنده است. نسل جدیدی که بسیاری از آنان هرگز او را از نزدیک ندیدهاند، هنوز درباره زندگی، مبارزات و اندیشههایش میخوانند و گفتوگو میکنند. این واقعیت نشان میدهد که مسعود تنها متعلق به گذشته نیست، بلکه بخشی از روایت امروز افغانستان نیز به شمار میرود.
شاید راز ماندگاری احمدشاه مسعود در همین نکته نهفته باشد؛ او برای بسیاری از مردم افغانستان صرفاً یک فرمانده نظامی یا سیاستمدار نیست، بلکه نمادی از مقاومت، وحدت ملی، عزت، میهندوستی و آرزوی دستیابی به آیندهای بهتر برای افغانستان است. از همین رو، گذشت یک ربع قرن نیز نتوانسته است جایگاه او را در قلب و حافظه جمعی مردم افغانستان کمرنگ سازد.
