اختصاصی : صدوهفت سال از استقلال افغانستان ، چه کسانی در این مسیر نقش داشتند؟

همزمان با یکصدوهفتمین سالروز استقلال افغانستان، نگاهی به رویدادهای منتهی به استقلال و تحولات سیاسی پس از آن نشان می‌دهد که حکومت امان‌الله خان پس از جنگ با بریتانیا، با مجموعه‌ای از شورش‌ها و مخالفت‌های داخلی نیز روبه‌رو شد.

امان‌الله خان در ۲۴ فبروری ۱۹۱۹ استقلال افغانستان را به‌گونه یک‌جانبه اعلام کرد. بریتانیا در ابتدا این اعلام را نپذیرفت و در ماه می همان سال، جنگ میان دو طرف در چند جبهه آغاز شد.

پس از جنگ، مذاکرات میان افغانستان و بریتانیا در سه مرحله در راولپندی، منصوری و کابل انجام شد. هیأت افغانستان در این مذاکرات خواهان به‌رسمیت‌شناختن استقلال کشور، رسیدگی به مسئله دیورند و موضوع قبایل بود.

در نهایت، در مذاکرات کابل در سال ۱۹۲۱، بریتانیا استقلال افغانستان را به رسمیت شناخت و روابط دو کشور وارد مرحله تازه‌ای شد. با این حال، در این توافق تغییری در وضعیت خط دیورند ایجاد نشد و این خط همچنان به‌عنوان مرز میان دو طرف باقی ماند.

پس از استقلال، امان‌الله خان برنامه گسترده‌ای برای اصلاحات اجتماعی، اداری و اقتصادی آغاز کرد؛ اما بخشی از این اصلاحات با مخالفت گروه‌های سنتی و مذهبی روبه‌رو شد.

نخست قیام مردم در پکتیا در سال ۱۹۲۴ شکل گرفت. این قیام مردم در واکنش به برخی سیاست‌ها و اصلاحات حکومت امانی آغاز شد و امان‌الله خان برای پایان دادن به آن، لویه‌جرگه پغمان را برگزار کرد و بخشی از اصلاحات خود را تعدیل کرد.

اما در سال ۱۹۲۸ و پس از بازگشت امان‌الله خان از سفر اروپا، با اعلام اصلاحات جدید، مخالفت‌ها بار دیگر افزایش یافت و قیام های مردم شدت گرفت.

در شمال نیز قیام به رهبری حبیب‌الله کلکانی شکل گرفت. کلکانی در سال ۱۹۲۹ وارد کابل شد و حکومت امان‌الله خان را سرنگون کرد. حکومت او حدود نه ماه دوام آورد و از سوی دولت‌های خارجی به رسمیت شناخته نشد.

در ادامه، نادرخان با بسیج نیروهای مخالف کلکانی برای بازپس‌گیری کابل وارد عمل شد و سرانجام حکومت حبیب‌الله کلکانی سقوط کرد.

در مورد نقش بریتانیا در این تحولات، روایت‌های تاریخی متفاوتی وجود دارد. برخی پژوهش‌ها و روایت‌ها از حمایت سیاسی و مالی بریتانیا از مخالفان امان‌الله خان، تبلیغات ضد امانی و تماس نمایندگان بریتانیا با نادرخان سخن گفته‌اند؛ در حالی که درباره میزان و گستردگی این حمایت همچنان دیدگاه‌های متفاوتی مطرح است.

با این حال، سقوط حکومت امان‌الله خان را نمی‌توان تنها به عوامل خارجی نسبت داد و مخالفت با اصلاحات، نارضایتی‌های اجتماعی، شورش‌های قبایلی و رقابت‌های داخلی نیز در این روند نقش مهمی داشتند.

امروز، در یکصدوهفتمین سالروز استقلال افغانستان، این رویدادها همچنان از مهم‌ترین فصل‌های تاریخ معاصر کشور به شمار می‌روند